Sạt lở đất là một trong những dạng thiên tai nguy hiểm thường xuất hiện tại khu vực đồi núi, đường đèo và nơi có mưa lớn kéo dài. Không chỉ gây thiệt hại về người và tài sản, sạt lở đất còn tiềm ẩn nhiều rủi ro với những người thích trekking, camping hoặc khám phá thiên nhiên. Nếu bạn thường xuyên đi outdoor mùa mưa, hãy cùng website Nghiện Cắm Trại tìm hiểu dấu hiệu nhận biết và cách phòng tránh sạt lở đất an toàn.
Sạt lở đất là gì?
Sạt lở đất là hiện tượng đất, đá hoặc bùn từ sườn đồi, núi bị trượt xuống do mất liên kết và không còn đủ độ ổn định. Đây là một dạng thiên tai nguy hiểm thường xảy ra tại khu vực đồi núi, ven sông hoặc nơi có mưa lớn kéo dài. Những năm gần đây, tình trạng sạt lở đất tại Việt Nam xuất hiện ngày càng nhiều, đặc biệt vào mùa mưa bão.
Đối với người thích trekking, camping hoặc khám phá thiên nhiên, sạt lở đất là rủi ro cần đặc biệt lưu ý. Việc dựng trại gần sườn dốc, taluy hoặc khu vực đất yếu có thể gây nguy hiểm nếu thời tiết chuyển xấu bất ngờ.
Sạt lở đất xảy ra như thế nào?
Sạt lở đất xảy ra khi kết cấu đất đá bị suy yếu bởi nước mưa, dòng chảy hoặc tác động từ con người. Khi lượng nước thấm vào đất quá nhiều, đất sẽ trở nên mềm và dễ trượt xuống dưới tác động của trọng lực.
Hiện tượng này có thể diễn ra từ từ hoặc bất ngờ chỉ trong vài phút. Nhiều vụ sạt lở lớn thường xuất hiện sau những trận mưa kéo dài nhiều ngày liên tiếp, đặc biệt ở khu vực đồi núi và đường đèo.
Phân biệt sạt lở đất và lũ quét
Sạt lở đất là hiện tượng đất đá từ sườn dốc bị trượt xuống, còn lũ quét là dòng nước lớn chảy xiết cuốn theo bùn đất, cây cối và đá. Hai hiện tượng này thường xuất hiện cùng nhau trong mùa mưa nên nhiều người dễ nhầm lẫn.
Nếu lũ quét nguy hiểm bởi dòng nước mạnh thì sạt lở đất lại có thể chôn vùi đường đi, lều trại hoặc phương tiện chỉ trong thời gian ngắn. Khi đi camping ở vùng rừng núi, cần theo dõi thời tiết và tránh dựng trại gần suối hoặc chân đồi dốc.
Nguyên nhân gây sạt lở đất
Sạt lở đất xảy ra do nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm yếu tố tự nhiên và tác động từ con người.
Mưa lớn kéo dài và địa chất yếu
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây sạt lở đất. Khi mưa lớn kéo dài, nước thấm sâu vào đất khiến kết cấu đất đá bị giảm liên kết và dễ trượt xuống sườn dốc.
Những khu vực có nền đất yếu hoặc đồi núi dốc cao thường có nguy cơ sạt lở lớn hơn, đặc biệt trong mùa mưa bão.
Chặt phá rừng liên tục và mất thảm thực vật
Rừng có vai trò giữ đất và hạn chế xói mòn. Khi cây cối bị chặt phá, đất mất đi lớp rễ liên kết tự nhiên nên dễ bị nước mưa cuốn trôi hoặc sạt xuống.
Nhiều khu vực trước đây ít xảy ra sạt lở nhưng sau khi mất rừng lại trở thành điểm nguy hiểm trong mùa mưa.
Thi công đường đèo, khai thác đất đá
Việc đào núi, mở đường hoặc khai thác đất đá làm thay đổi kết cấu tự nhiên của sườn đồi. Nếu thi công không đảm bảo an toàn, nguy cơ sạt lở sẽ tăng cao khi có mưa lớn.
Đây cũng là lý do nhiều tuyến đường đèo thường xảy ra sạt lở vào mùa mưa bão.
Biến đổi không khí và khí hậu làm tăng nguy cơ sạt lở
Biến đổi khí hậu khiến thời tiết ngày càng cực đoan hơn với những trận mưa lớn kéo dài và xuất hiện bất thường. Điều này làm tăng nguy cơ sạt lở đất tại nhiều khu vực miền núi và trung du.
Dấu hiệu nhận biết sớm sạt lở đất
Việc nhận biết sớm dấu hiệu sạt lở rất quan trọng, đặc biệt với người đi trekking hoặc camping qua đêm ngoài trời.
Mặt đất xuất hiện nhiều vết nứt bất thường
Nếu thấy nền đất có các vết nứt dài hoặc mặt đất bị lún nhẹ, đó có thể là dấu hiệu đất đang dịch chuyển. Khi camping, nên tránh dựng lều ở khu vực có hiện tượng này.
Đất đá rơi nhỏ liên tục từ sườn dốc
Những viên đá nhỏ rơi liên tục từ vách núi hoặc taluy thường là dấu hiệu cảnh báo sườn dốc không còn ổn định.
Nếu gặp tình trạng này khi đi rừng hoặc trekking, nên nhanh chóng rời khỏi khu vực.
Nước suối chuyển đục hoặc chảy mạnh bất thường
Nước suối đột ngột chuyển màu đục hoặc chảy xiết có thể cho thấy đất đá phía thượng nguồn đang bị xói mòn mạnh.
Đây là dấu hiệu nguy hiểm thường xuất hiện trước khi xảy ra sạt lở hoặc lũ quét.
Cây cối nghiêng đổ hoặc rung chuyển
Khi nền đất dịch chuyển, cây cối trên sườn đồi có thể nghiêng bất thường hoặc rung nhẹ dù không có gió lớn.
Đây là dấu hiệu cảnh báo cần đặc biệt lưu ý nếu đang cắm trại gần khu vực đồi núi.
Xuất hiện âm thanh lạ từ vách núi, đồi đất
Những tiếng rạn nứt, tiếng đá va chạm hoặc âm thanh ù nhẹ từ sườn núi có thể là dấu hiệu đất đá đang bắt đầu sạt xuống.
Nếu nghe thấy âm thanh bất thường trong đêm khi camping, cần nhanh chóng kiểm tra và di chuyển đến nơi an toàn hơn.
>> Xem thêm: Top các hiện tượng tự nhiên kỳ thú và bí ẩn khi đi camping
Biện pháp phòng tránh sạt lở đất hiệu quả khi đi camping
Để phòng tránh rủi ro sạt lở đất khi đi camping, các camper cần chủ động thực hiện nguyên tắc “3 không, 3 kiểm tra” nhằm đảm bảo an toàn tuyệt đối trước khi dựng lều tại các vùng đồi núi. Việc trang bị các kỹ năng nhận biết và lựa chọn địa hình thực tế dưới đây sẽ giúp bạn tối ưu hóa sự an toàn cho chuyến đi outdoor:
- Kiểm tra dự báo thời tiết và địa hình trước chuyến đi: Bạn tuyệt đối không nên lên lịch cắm trại tại các vùng núi phía Bắc hoặc Tây Nguyên nếu khu vực đó đang có cảnh báo áp thấp nhiệt đới hoặc đã có mưa lớn liên tục từ 2-3 ngày trước. Đất ngậm no nước là nguyên nhân hàng đầu kích hoạt sạt lở lôi cuốn đột ngột.
- Tránh xa các khu vực taluy dốc và chân đồi: Khi chọn vị trí hạ trại, bạn hãy quan sát xung quanh và tránh xa các vách đất nhân tạo (taluy đường đèo), chân đồi có độ dốc lớn hoặc các khu vực có thảm thực vật thưa thớt, đất đá bị lộ thiên.
- Không dựng lều gần lòng suối khô hoặc bãi bồi mùa mưa: Những dòng suối cạn hoặc bãi bồi thơ mộng có thể biến thành đường xả lũ quét và bùn đá sạt lở chỉ sau vài giờ mưa lớn ở thượng nguồn. Khoảng cách an toàn tối thiểu từ bờ sông, suối đến vị trí lều là 50 mét và phải nằm ở địa hình cao ráo.
- Ưu tiên các khu bãi cắm trại (Camping Site) dịch vụ có quản lý: Trong điều kiện thời tiết không ổn định, thay vì chọn các tọa độ hoang sơ (wild camping), bạn nên chọn các khu cắm trại có sự quản lý của địa phương hoặc khu nghỉ dưỡng. Những nơi này thường đã qua khảo sát địa chất và có phương án cứu hộ kịp thời khi sự cố xảy ra.
Bạn cần làm gì khi sạt lở đất xảy ra khi cắm trại?
Khi sạt lở đất bất ngờ xảy ra tại khu vực camping, hành động sống còn tối thượng là lập tức tháo chạy theo hướng vuông góc với đường đi của khối bùn đá, tuyệt đối không quay lại thu dọn lều trại hay tài sản. Để bảo toàn tính mạng cho bản thân và đồng đội khi đối mặt với hiểm họa này ngoài trời, bạn cần thực hiện ngay các bước sau:
- Xác định hướng tháo chạy vuông góc với dòng sạt lở: Khi nghe thấy tiếng gầm rú của đất đá hoặc thấy bùn lỏng tràn xuống từ sườn núi, bạn hãy quan sát nhanh và chạy thật nhanh sang hai bên (hướng ngang). Tuyệt đối không chạy xuôi theo thung lũng hoặc đường dốc của dòng chảy vì tốc độ của khối sạt lở có thể lên tới 50 – 80 km/h, nhanh hơn tốc độ chạy của con người rất nhiều.
- Bỏ lại toàn bộ đồ đạc, lều trại và di chuyển lên vị trí cao vững chắc: Bạn không được cố gắng thu hồi lều, túi ngủ hay flycam. Hãy mang theo duy nhất chiếc đèn pin gắn đầu (nếu là ban đêm) và bộ sơ cứu y tế cá nhân gọn nhẹ bên người, nhanh chóng tiến lên các khu vực có nền địa chất đá gốc ổn định hoặc các gờ cao an toàn.
- Kỹ năng bảo vệ cơ thể nếu không kịp chạy thoát: Trong trường hợp khối bùn đất đổ xuống quá nhanh và không thể di chuyển, bạn hãy ngay lập tức cuộn tròn người lại như một quả bóng (tư thế bào thai), dùng hai tay ôm chặt lấy đầu và gáy để bảo vệ các cơ quan trọng yếu khỏi va đập của đất đá.
- Giữ khoảng cách an toàn tuyệt đối sau khi sạt lở tạm dừng: Khi dòng đất đá đã dừng lại, bạn vẫn không được quay lại bãi trại cũ. Địa chất lúc này cực kỳ kém ổn định và các đợt sạt lở thứ cấp (lở chồng lở) có thể kích hoạt bất cứ lúc nào. Hãy tìm cách di chuyển ra đường lớn, sử dụng còi sinh tồn hoặc điện thoại (nếu có sóng) để phát tín hiệu cứu hộ khẩn cấp đến cơ quan chức năng địa phương.
Sạt lở đất là nguy cơ không nên chủ quan khi di chuyển hoặc cắm trại tại khu vực đồi núi, đặc biệt trong mùa mưa bão. Việc nhận biết sớm dấu hiệu nguy hiểm và chuẩn bị kỹ kỹ năng an toàn sẽ giúp hạn chế nhiều rủi ro ngoài trời. Đừng quên theo dõi website Nghiện Cắm Trại để cập nhật thêm nhiều kinh nghiệm camping, trekking và kỹ năng sinh tồn hữu ích cho các chuyến đi khám phá thiên nhiên sắp tới.
>> Bài viết liên quan:
- Núi lửa là gì? Cách hình thành và nguyên nhân phun trào
- Giải mã hiện tượng vòi rồng: Nguyên nhân, cường độ và cách xử lý khi camping
