Cách xác định phương hướng khi bị lạc là kỹ năng sinh tồn quan trọng nhưng lại thường bị xem nhẹ cho đến khi rơi vào tình huống thực sự nguy hiểm. Khi mất phương hướng giữa rừng, núi hoặc nơi xa khu dân cư, sự hoang mang có thể khiến bạn đưa ra những quyết định sai lầm. Bài viết này, Nghiện Cắm Trại sẽ hướng dẫn những cách định hướng dễ nhớ, dễ áp dụng, kể cả khi không có la bàn hay thiết bị điện tử.
Cách xác định phương hướng khi bị lạc dựa theo bóng mặt trời
Cách xác định phương hướng dựa theo bóng mặt trời sử dụng chuyển động biểu kiến của mặt trời để suy ra các hướng chính và phương pháp này được xem là một dạng “la bàn tự nhiên” hiệu quả vào ban ngày.
Bóng mặt trời dịch chuyển từ Tây sang Đông theo thời gian, vì Trái Đất tự quay từ Tây sang Đông quanh trục của nó, nên hướng di chuyển của bóng có thể dùng để xác định phương hướng tương đối. Khi mặt trời mọc, bóng đổ dài về phía Tây, và khi mặt trời lặn, bóng đổ dài về phía Đông, từ đó bạn có thể suy ra trục Đông – Tây.
Phương pháp cắm que – đánh dấu bóng hoạt động bằng cách tạo một vật chuẩn cố định để quan sát sự thay đổi vị trí bóng, và cách thực hiện tương đối đơn giản. Người bị lạc chỉ cần cắm một que thẳng đứng xuống mặt đất, đánh dấu đầu bóng lần thứ nhất, chờ khoảng 15–30 phút rồi đánh dấu đầu bóng lần thứ hai, vì hai điểm này sẽ tạo thành một đường gần đúng chỉ hướng Tây – Đông.
Đường nối từ vị trí bóng cũ đến vị trí bóng mới xác định hướng Tây ở điểm đầu và hướng Đông ở điểm sau, và khi bạn đứng sao cho Tây nằm bên trái thì trước mặt sẽ là hướng Bắc, sau lưng là hướng Nam. Phương pháp này cho phép xác định cả bốn hướng chính nếu bạn áp dụng hiểu đúng nguyên lý.
Xác định phương hướng khi bị lạc bằng la bàn
La bàn hoạt động bằng cách để kim nam châm tự do quay và chỉ về hướng Bắc từ, nhờ sự tương tác giữa kim và từ trường Trái Đất. Khi kim ổn định, bạn có thể dễ dàng xác định trục Bắc – Nam và suy ra các hướng còn lại.
Cách cầm và đọc la bàn đúng kỹ thuật yêu cầu đặt la bàn nằm ngang, tránh xa kim loại và giữ tay ổn định, vì rung lắc hoặc vật kim loại gần đó sẽ làm kim dao động sai. Khi kim đỏ chỉ về Bắc, bạn chỉ cần xoay thân mình theo hướng mong muốn.
Bốn hướng chính được xác định trực tiếp từ kim Bắc và các ký hiệu trên mặt la bàn, trong đó Bắc đối diện Nam và Đông đối diện Tây, giúp bạn nhanh chóng định vị không gian xung quanh.
>> Xem thêm: Cách xem la bàn đơn giản, đúng chuẩn hướng mà ai cũng xem được
Xác định phương hướng khi bị lạc dựa vào chòm sao
Nguyên tắc xác định phương hướng ban đêm dựa vào việc tìm sao Bắc Cực, ngôi sao gần trùng với hướng Bắc địa lý, vì sao này gần như đứng yên tương đối trên bầu trời. Chòm sao Đại Hùng giúp bạn xác định sao Bắc Cực bằng cách kéo dài đường thẳng nối hai ngôi sao ở mép “gáo”, và điểm kéo dài đó sẽ chỉ đúng vị trí của sao Bắc Cực. Khi đã xác định sao Bắc Cực, người đứng đối diện ngôi sao này sẽ quay mặt về hướng Bắc.
Từ hướng Bắc, bạn suy ra các hướng còn lại bằng quy tắc đối diện và vuông góc, vì hướng Nam nằm sau lưng, Đông bên phải và Tây bên trái. Phương pháp này cho phép định hướng khá chính xác trong đêm quang mây.
Độ chính xác của phương pháp sao trời phụ thuộc vào bầu trời quang đãng và khả năng nhận biết chòm sao, vì mây dày hoặc ô nhiễm ánh sáng đô thị sẽ che khuất các vì sao quan trọng.
Xác định phương hướng khi bị lạc dựa vào dòng nước
Dòng nước luôn chảy từ nơi cao xuống nơi thấp, vì trọng lực chi phối chuyển động của nước, nên việc đi xuôi theo suối hoặc khe nước thường dẫn về hạ lưu. Hạ lưu thường có khả năng xuất hiện làng mạc, đường đi hoặc dấu hiệu con người.
Người bị lạc có thể suy đoán hướng di chuyển bằng cách quan sát hướng chảy của suối, vì hướng đó thường dẫn về khu vực dễ tiếp cận hơn so với thượng nguồn hiểm trở. Tuy nhiên, không phải lúc nào đi theo dòng nước cũng an toàn, vì hạ lưu có thể dẫn đến thác nước, vực sâu hoặc khu vực ngập lụt. Việc quyết định bám theo dòng nước cần được cân nhắc kỹ.
Rủi ro tiềm ẩn bao gồm trơn trượt, lũ quét và côn trùng nguy hiểm, vì môi trường gần nước thường tiềm ẩn nhiều mối đe dọa sinh tồn. Dòng nước nên được kết hợp với các dấu hiệu khác như địa hình, ánh sáng và dấu vết con người, vì sự kết hợp này làm tăng độ chính xác khi xác định phương hướng và lộ trình.
Xác định phương hướng khi bị lạc dựa vào kim đồng hồ
Nguyên lý của phương pháp này dựa trên mối quan hệ giữa vị trí mặt trời và thời gian trong ngày, vì mặt trời di chuyển tương đối đều trên bầu trời. Cách đặt đồng hồ theo mặt trời yêu cầu hướng kim giờ về phía mặt trời, và đường phân giác giữa kim giờ và số 12 trên mặt đồng hồ sẽ chỉ gần đúng hướng Nam ở bán cầu Bắc. Từ hướng Nam, bạn suy ra các hướng còn lại.
Các hướng Đông – Tây – Bắc được suy ra dựa trên mối quan hệ vuông góc và đối diện, giúp bạn định vị không gian nhanh chóng mà không cần thiết bị chuyên dụng. Điều kiện áp dụng hiệu quả bao gồm trời nắng, đồng hồ kim hoạt động chính xác và hiểu đúng cách đặt đồng hồ, vì sai lệch nhỏ trong cách đặt sẽ dẫn đến sai hướng.
Xác định phương hướng khi bị lạc dựa vào mặt trăng
Mặt trăng có mối liên hệ nhất định với hướng Đông – Tây, vì nó mọc ở phía Đông và lặn ở phía Tây tương tự mặt trời. Quan sát thời điểm mọc và lặn giúp người bị lạc suy đoán phương hướng.
Hình dạng mặt trăng cho phép người quan sát phân biệt giai đoạn trước rằm và sau rằm, vì trăng khuyết đầu tháng có phần sáng hướng về phía Tây, còn trăng khuyết cuối tháng có phần sáng hướng về phía Đông.
Bạn có thể ước lượng hướng bằng cách kéo dài hai đầu của lưỡi liềm trăng xuống đường chân trời, vì điểm giao gần đúng sẽ chỉ hướng Nam hoặc Bắc tùy bán cầu. Độ chính xác của phương pháp này ở mức thấp đến trung bình, vì hình dạng mặt trăng thay đổi liên tục và dễ gây nhầm lẫn cho người thiếu kinh nghiệm.
Cách xác định phương hướng khi bị lạc không chỉ là kiến thức sinh tồn mà còn là kỹ năng giúp mỗi người chủ động và bình tĩnh hơn trước thiên nhiên. Khi hiểu rõ và kết hợp linh hoạt các phương pháp, bạn sẽ giảm đáng kể rủi ro khi di chuyển ngoài trời. Nếu bạn yêu thích khám phá và muốn trang bị thêm kinh nghiệm thực tế, Nghiện Cắm Trại là nguồn tham khảo hữu ích dành cho những ai đam mê dã ngoại và an toàn.
