Cách đọc bản đồ địa hình (TOPO Map) là công cụ quan trọng giúp bạn hiểu rõ đặc điểm bề mặt của một khu vực như độ cao, độ dốc hay hướng di chuyển. Tuy nhiên, không phải ai cũng biết cách đọc và khai thác thông tin từ loại bản đồ này. Trong bài viết dưới đây, bạn sẽ được Nghiện Cắm Trại hướng dẫn cách đọc bản đồ địa hình một cách đơn giản, trực quan, phù hợp cả với người mới bắt đầu.
Bản đồ địa hình là gì?
Bản đồ TOPO (viết tắt của Topographic Map) hay còn gọi là bản đồ địa hình, là loại bản đồ chuyên thể hiện chi tiết đặc điểm bề mặt Trái Đất. So với bản đồ thông thường, bản đồ địa hình có độ phóng đại lớn hơn và cung cấp nhiều thông tin địa lý quan trọng của từng khu vực.
Hiểu đơn giản, bản đồ TOPO cho phép thể hiện các yếu tố như độ cao, độ dốc, địa hình nổi – lõm dưới dạng trực quan, thậm chí mô phỏng 3D. Đặc biệt tại các khu vực đồi núi, bản đồ địa hình phát huy ưu thế rõ rệt khi có thể biểu thị chi tiết từng cao độ nhỏ, sườn dốc, dốc đứng, nguồn nước, hố sâu hay vực thẳm – những thông tin mà bản đồ thông thường không thể hiện được.
Vì sao nhiều người cần đến bản đồ địa hình?
Bản đồ địa hình được tạo ra nhằm thể hiện độ cao, độ dốc và khả năng di chuyển tại những khu vực có địa hình phức tạp, đặc biệt là nơi không có sẵn đường đi như đồi núi, rừng rậm hay vùng hoang dã. Nhờ mô phỏng địa hình một cách chi tiết và chính xác, cách đọc bản đồ địa hình giúp người di chuyển xác định lộ trình hợp lý, an toàn và phù hợp với điều kiện thực tế.
Bản đồ khu vực thành phố
Ở khu vực đô thị, bản đồ 2D thông thường đã đáp ứng khá tốt nhu cầu di chuyển vì hệ thống đường sá được thể hiện rõ ràng. Bên cạnh đó, các dạng bản đồ 3D hiện đại còn giúp người dùng hình dung được độ cao – thấp của các tòa nhà, từ đó dễ dàng định hướng và xác định vị trí.
Bản đồ khu vực đồi núi
Khi di chuyển sang khu vực đồi núi, bản đồ 2D gần như mất tác dụng vì phần lớn chỉ hiển thị các khoảng trống, không thể hiện được đường đi hay đặc điểm địa hình. Ngay cả khi sử dụng chế độ vệ tinh, người dùng cũng chỉ nhìn thấy màu xanh của cây cối, rất khó đánh giá độ dốc, cao độ hay hướng di chuyển an toàn.
Trong trường hợp này, bản đồ địa hình phát huy ưu thế rõ rệt. Thông qua các đường đồng mức, bản đồ cho phép người dùng nhận biết chính xác độ cao, độ dốc, sườn núi hay thung lũng, từ đó dễ dàng hình dung tổng thể địa lý và lựa chọn lộ trình phù hợp cho việc di chuyển.
Cách đọc bản đồ địa hình (TOPO Map)
Dưới đây là hướng dẫn cơ bản giúp bạn hiểu và đọc bản đồ địa hình (TOPO Map). Để dễ hình dung, ví dụ được minh họa tại khu vực Núi Bà Đen (Tây Ninh) – một địa hình núi cao, độ dốc rõ rệt, rất phù hợp để làm quen với cách đọc bản đồ địa hình.
Bản đồ trong ví dụ được tham khảo từ usgs.gov. Ngoài ra, bạn cũng có thể xem bản đồ địa hình trực tiếp trên Google Maps bằng cách bật lớp địa hình (Terrain).
Cách đọc các đường cao độ đồng mức
Trong cách đọc bản đồ địa hình, đường cao độ đồng mức là những đường nối các điểm có cùng độ cao so với mực nước biển trung bình. Các đường này giúp thể hiện sự thay đổi độ cao của địa hình theo từng mức tăng đều.
Khi phóng to bản đồ địa hình của Núi Bà Đen, bạn sẽ thấy rất nhiều đường đồng mức. Trong đó, những đường vẽ đậm hơn là đường đồng mức tiêu chuẩn và thường được đánh số cao độ cụ thể (ví dụ: 100m, 200m, 300m…). Các đường còn lại nằm giữa hai đường tiêu chuẩn gọi là đường đồng mức phụ.
Do không thể ghi số cho tất cả các đường (sẽ gây rối mắt), bạn có thể tự xác định độ cao mỗi đường phụ bằng cách:
- Lấy chênh lệch giữa hai đường tiêu chuẩn (ví dụ 200m – 100m = 100m)
- Đếm số đường đồng mức nằm giữa (ví dụ có 10 đường) → Mỗi đường đồng mức phụ tương ứng 10m cao độ.
Cách xác định độ dốc trên bản đồ địa hình
Độ dốc của địa hình được thể hiện thông qua khoảng cách giữa các đường đồng mức.
- Các đường đồng mức càng gần nhau → Địa hình càng dốc.
- Các đường đồng mức càng xa nhau → Địa hình thoải và dễ di chuyển hơn.
Nhờ đó, bạn có thể nhanh chóng đánh giá mức độ khó khăn khi di chuyển qua từng khu vực trên bản đồ.
Cách nhận biết đồi, núi và cao nguyên
Trong cách đọc bản đồ địa hình, cách đơn giản nhất để phân biệt các dạng địa hình là quan sát độ cao và diện tích bề mặt.
- Đỉnh núi hoặc đồi thường là điểm cao nhất và có diện tích bề mặt nhỏ, các đường đồng mức khép kín và thu hẹp dần khi lên cao.
- Cao nguyên có độ cao lớn nhưng diện tích bề mặt rộng, các đường đồng mức giãn đều và không thu hẹp nhanh như núi.
Nếu bạn thấy các đường đồng mức khép kín và diện tích giảm dần theo cao độ, đó nhiều khả năng là núi hoặc đồi. Ngược lại, nếu bề mặt rộng và tương đối bằng phẳng là cao nguyên.
Những điều cần biết khi sử dụng bản đồ địa hình
Để đọc và khai thác bản đồ địa hình một cách chính xác, bạn nên nắm rõ một số đặc điểm quan trọng dưới đây:
- Bản đồ địa hình thường có tỷ lệ phổ biến 1:24.000, với bước cao độ tiêu chuẩn khoảng 100m giúp thể hiện rõ sự thay đổi địa hình.
- Một số loại bản đồ thể hiện cao độ bằng màu sắc, trong đó màu càng đậm thì độ cao càng lớn.
- Sông, suối và dòng nước trên núi thường được ký hiệu bằng hình chữ V ngược, nhờ đó bạn có thể xác định hướng dòng chảy và tìm nguồn nước ngọt khi thám hiểm.
- Ở một số quốc gia như Mỹ, hệ thống bản đồ địa hình rất đa dạng và được cập nhật thường xuyên, chi tiết hơn so với nhiều khu vực khác.
- Hiện nay, bạn có thể dễ dàng xem TOPO Map trên nhiều nền tảng như máy tính, điện thoại thông minh, thiết bị dẫn đường GPS hoặc đồng hồ GPS.
Việc nắm vững cách đọc bản đồ địa hình mà Nghiện Cắm Trại chia sẻ ở trên không chỉ giúp bạn định hướng chính xác hơn mà còn góp phần đảm bảo an toàn khi di chuyển ở những khu vực có địa hình phức tạp. Dù sử dụng bản đồ giấy hay bản đồ số trên các thiết bị hiện đại, hiểu đúng các ký hiệu và đường đồng mức sẽ giúp bạn chủ động hơn trong mọi hành trình.
>> Bài viết liên quan:
