Cách xác định phương hướng là kỹ năng sinh tồn quan trọng mà bất kỳ ai đi rừng, leo núi hay vô tình bị lạc cũng cần nắm vững. Trong môi trường rừng núi hoang sơ, việc mất sóng, hết pin hoặc không có thiết bị hỗ trợ là điều hoàn toàn có thể xảy ra. Bài viết này của Nghiện Cắm Trại sẽ hướng dẫn bạn những cách tìm ra phương hướng đơn giản, dễ áp dụng, phù hợp cho mọi chuyến cắm trại, leo núi hay hoạt động ngoài trời.
Các phương hướng cơ bản bạn cần nắm vững
Xác định phương hướng là kỹ năng nền tảng, đặc biệt quan trọng với những ai yêu thích du lịch trải nghiệm, dã ngoại hoặc di chuyển ở khu vực xa khu dân cư. Để định hướng chính xác, trước hết bạn cần nắm rõ hệ thống các phương hướng cơ bản.
Thông thường, mọi người quen thuộc với 4 hướng chính gồm Đông – Tây – Nam – Bắc. Tuy nhiên, trong thực tế di chuyển và đọc bản đồ, chỉ biết các hướng này là chưa đủ. Bạn cũng cần hiểu thêm 4 hướng phụ, bao gồm Đông Bắc, Tây Bắc, Tây Nam và Đông Nam, giúp xác định vị trí và lộ trình chi tiết hơn.
Ngoài ra, khi sử dụng bản đồ địa hình hoặc la bàn chuyên dụng, hệ thống phương hướng còn được chia nhỏ thành nhiều hướng trung gian, chẳng hạn như:
- Nhóm hướng Bắc: Bắc Tây Bắc, Bắc Đông Bắc, Đông Đông Bắc, Tây Tây Bắc
- Nhóm hướng Nam: Nam Đông Nam, Nam Tây Nam, Đông Đông Nam, Tây Tây Nam
Việc nhận biết đầy đủ các phương hướng, từ hướng chính đến hướng phụ và hướng trung gian, giúp bạn đọc bản đồ chính xác hơn và tránh sai lệch khi di chuyển. Dù không quá đơn giản, kỹ năng này hoàn toàn có thể rèn luyện nếu áp dụng đúng phương pháp xác định phương hướng, sẽ được trình bày chi tiết ở các phần tiếp theo.
Cách xác định phương hướng bằng La Bàn
La bàn là công cụ xác định phương hướng đơn giản, ổn định và chính xác, đặc biệt hữu ích khi bạn đi rừng, trekking, cắm trại hoặc ở nơi không có sóng điện thoại hay thiết bị thông minh. Với người mới bắt đầu, nắm được nguyên lý hoạt động của la bàn sẽ giúp bạn định hướng an toàn và tránh lạc đường.
Hầu hết các loại la bàn đều lấy hướng Bắc làm mốc chuẩn. Trên mặt la bàn thường có ký hiệu chữ B (Bắc) hoặc mũi kim màu nổi, giúp người dùng dễ quan sát và xác định các hướng còn lại. Khi sử dụng la bàn, bạn có thể hiểu phương hướng theo nguyên tắc sau:
- Hướng Bắc: Là hướng mà đầu kim la bàn luôn chỉ tới, được xem là hướng chuẩn để xác định các hướng khác.
- Hướng Nam: Nằm đối diện hoàn toàn với hướng Bắc, ở phía sau đầu kim la bàn.
- Hướng Đông: Xác định bằng cách nhìn sang bên phải của hướng Bắc khi la bàn đặt đúng vị trí.
- Hướng Tây: Nằm ở bên trái của hướng Bắc, đối xứng với hướng Đông.
Chỉ cần đặt la bàn trên bề mặt phẳng, giữ cố định và chờ kim ổn định, bạn đã có thể nhận biết chính xác các hướng cơ bản. Khi kết hợp la bàn với bản đồ hoặc địa hình thực tế, kỹ năng định hướng của bạn sẽ trở nên hiệu quả và đáng tin cậy hơn rất nhiều.
Cách xác định phương hướng bằng dấu hiệu tự nhiên
Trong những chuyến leo núi, trekking hay khám phá rừng sâu, việc không có la bàn hoặc thiết bị điện tử là tình huống hoàn toàn có thể xảy ra. Lúc này, quan sát và tận dụng các dấu hiệu tự nhiên chính là kỹ năng sinh tồn quan trọng giúp bạn xác định phương hướng và tránh bị lạc.
Xác định phương hướng dựa vào mặt trời
Mặt trời là “kim chỉ nam” tự nhiên dễ nhận biết nhất. Theo quy luật chuyển động hằng ngày, mặt trời mọc ở hướng Đông và lặn ở hướng Tây, từ đó bạn có thể suy ra các hướng còn lại:
- Khi bạn đứng quay mặt về phía mặt trời mọc, hướng trước mặt là Đông.
- Hướng phía sau lưng bạn lúc này là Tây.
- Bên tay trái tương ứng với hướng Bắc.
- Bên tay phải là hướng Nam.
Vào buổi chiều, bạn có thể áp dụng nguyên tắc ngược lại bằng cách xác định hướng mặt trời lặn để suy ra các phương hướng chính xác hơn.
Nhận biết phương hướng thông qua cây cối và bóng đổ
Cây cối cũng là một “chỉ dẫn” tự nhiên đáng tin cậy nếu bạn biết cách quan sát. Do cần ánh sáng để quang hợp, phần thân và tán cây thường phát triển mạnh hơn ở phía nhận được nhiều nắng:
- Mặt cây xanh tốt, tán rộng hơn thường quay về hướng Đông.
- Phía đối diện với mặt phát triển mạnh là hướng Tây.
- Khi đã xác định được Đông – Tây, bạn dễ dàng suy ra Nam ở bên phải và Bắc ở bên trái.
Trong trường hợp khó phân biệt mức độ phát triển của cây, hãy quan sát bóng đổ:
- Buổi sáng, bóng cây đổ về phía Tây.
- Dựa vào hướng bóng và quy luật mặt trời mọc – lặn, bạn có thể nhanh chóng suy ra các hướng còn lại.
Kết hợp linh hoạt các dấu hiệu từ mặt trời, cây cối và bóng đổ sẽ giúp bạn định hướng chính xác hơn trong tự nhiên, ngay cả khi không có bất kỳ công cụ hỗ trợ nào.
Cách xác định phương hướng ban đêm bằng sao Bắc Cực
Khi bị lạc vào ban đêm mà không có la bàn, sao Bắc Cực là cứu tinh cực kỳ chính xác tại bán cầu Bắc.
Cách tìm sao Bắc Cực như sau:
- Tìm chòm sao Đại Hùng (sao Bắc Đẩu) có hình cái gáo.
- Kéo dài đường nối hai ngôi sao ngoài cùng của thành gáo khoảng 5 lần.
- Bạn sẽ thấy một ngôi sao sáng đơn lẻ – đó là sao Bắc Cực.
Cách định hướng:
- Sao Bắc Cực chỉ hướng Bắc
- Quay mặt về sao Bắc Cực → trước mặt là Bắc, sau lưng là Nam
- Tay trái là Tây, tay phải là Đông
Cách xác định phương hướng bằng thiết bị hiện đại
Mặc dù các kỹ năng sinh tồn truyền thống rất quan trọng, nhưng trong phần lớn trường hợp, thiết bị hiện đại vẫn là công cụ hỗ trợ hiệu quả và nhanh chóng.
GPS
Thiết bị GPS cầm tay hoặc ứng dụng GPS trên điện thoại mang lại độ chính xác cao, giúp bạn biết rõ vị trí hiện tại, hướng di chuyển và toàn bộ lộ trình. Dù vậy, GPS có thể hoạt động kém trong rừng rậm, khu vực có vách đá dựng đứng hoặc khi thời tiết xấu cản trở tín hiệu vệ tinh.
Điện thoại thông minh
Smartphone ngày nay tích hợp nhiều tính năng định hướng như la bàn số, GPS, Google Maps và các ứng dụng offline chuyên dùng cho đi rừng. Đây là công cụ tiện lợi và dễ thao tác, đặc biệt phù hợp với người mới. Tuy nhiên, nhược điểm lớn nhất là phụ thuộc vào pin và sóng, vì vậy bạn không nên đặt toàn bộ niềm tin vào điện thoại khi đi trekking hay cắm trại dài ngày.
Mẹo giúp bạn luôn xác định được phương hướng trong mọi tình huống
Dưới đây là một số mẹo quan trọng mà dân outdoor nên nhớ:
- Luôn kiểm tra pin điện thoại trước chuyến đi
- Mang theo la bàn nhỏ bỏ túi
- Ghi nhớ quy tắc mặt trời mọc – lặn
- Quan sát địa hình: nước chảy thường xuôi về hướng thấp
- Nhìn hướng gió thổi buổi sáng hoặc buổi chiều để tìm hướng
- Khi lạc: đứng lại, bình tĩnh, xác định lại Đông – Tây – Nam – Bắc trước khi di chuyển
Kỹ năng định hướng luôn đi kèm sự quan sát và bình tĩnh. Nếu nóng vội, bạn rất dễ bị lệch hướng và đi sai đường nhiều kilomet.
Câu hỏi thường gặp
Xác định phương hướng bằng điện thoại có thực sự chính xác không?
Các ứng dụng la bàn trên điện thoại thông minh đạt độ chính xác tương đối cao cho các hoạt động hàng ngày nhờ vào cảm biến từ kế tích hợp nhưng người dùng cần thực hiện thao tác hiệu chỉnh (xoay điện thoại hình số 8) để đảm bảo kết quả tốt nhất.
Nếu trời âm u và không có la bàn thì làm sao để biết hướng?
Trong điều kiện thiếu ánh nắng mặt trời và công cụ, bạn nên quan sát các đặc điểm của hệ thực vật như hướng mọc của rêu trên thân cây hoặc tìm kiếm các công trình kiến trúc tôn giáo có hướng cố định. Ngoài ra, việc lắng nghe hướng gió thổi theo mùa hoặc quan sát dòng chảy của các con sông cũng cung cấp những manh mối quan trọng về địa hình khu vực.
Làm thế nào để phân biệt Bắc thật và Bắc từ trường?
Bắc thật (True North) là điểm cực Bắc của trục quay Trái Đất trong khi Bắc từ trường (Magnetic North) là điểm mà kim nam châm chỉ tới do tác động của lõi sắt lỏng trong hành tinh. Sự khác biệt giữa hai điểm này được gọi là độ lệch từ (Magnetic Declination), và bạn cần tra cứu bản đồ địa phương để điều chỉnh con số này nếu muốn có độ chính xác tuyệt đối trong dẫn đường.
Việc xác định phương hướng có thay đổi theo mùa không?
Mặc dù bốn hướng chính là cố định, nhưng vị trí mọc và lặn cụ thể của mặt trời sẽ dịch chuyển nhẹ về phía Bắc hoặc phía Nam tùy thuộc vào thời điểm hạ chí hay đông chí do độ nghiêng của trục Trái Đất. Bạn cần hiểu rõ sự thay đổi này để không bị nhầm lẫn khi xác định phương hướng vào các thời điểm khác nhau trong năm.
Thông qua những nội dung trên, Nghiện Cắm Trại hy vọng bạn đã nắm được các cách xác định phương hướng cơ bản và chính xác trong nhiều tình huống khác nhau. Đây là kỹ năng quan trọng giúp bạn chủ động hơn khi đi cắm trại, trekking hay khám phá thiên nhiên, đặc biệt trong điều kiện thiếu thiết bị hỗ trợ. Chúng tôi mong rằng bạn sẽ trang bị tốt kỹ năng này để mỗi chuyến đi đều an toàn, thuận lợi và nhiều trải nghiệm đáng nhớ, đồng thời tự tin hơn trên mọi hành trình outdoor.
